Oto foto

Renata Pajchel

 

(ur. 1942 w Warszawie). Wybitna fotosistka filmowa. Absolwentka Wydziału Operatorskiego łódzkiej Szkoły Filmowej. „Nie zawsze byłam pokorna, ale byłam konsekwentna” – mówi o sobie. - Zawsze ubolewałam nad swoją anonimowością. Niewiele umiałam zdając do szkoły filmowej (przez całą szkołę prowadził mnie profesor Jerzy Toeplitz). Szkoła nauczyła mnie wszystkiego. Słuchałam Kazimierza Konrada, Jerzego Mierzejewskiego, Krystyny Zwolińskiej, kochanego Stasia Wohla. Dlaczego nie uprawiam zawodu?... na początku było bardzo trudno – a ja byłam bardzo niecierpliwa…zostałam fotosistą…”1.

 

 

Pajchel po studniach nie stanęła nigdy za kamerą jako operatorka filmowa. Pierwsze fotosy wykonała jeszcze jako studentka do filmu „Dwa żebra Adama” Morgensterna z 1963 roku. Robiła je aparatem Pentacon Six. Gdy wygrała konkurs Międzynarodowego Instytutu Mody, wyjechała do Paryża, gdzie przez dwa lata praktykowała pod okiem znakomitego fotografa Hermana Leonarda, dokumentującego m.in. pracę twórców muzyki jazzowej. Po powrocie do Polski zawodowo zajęła się robieniem fotosów. Przywiozła zza granicy aparat Bronica o formacie 4,5 x 6, dający pełną możliwość wykorzystania klatki filmowej i odpowiadający formatowi filmu. „Ona pierwsza – mówi operator Kurt Weber – traktowała pracę na planie jak reporter, a nie jak teatralny fotograf. Inni fotosiści aranżowali sytuację aktorską dla własnych potrzeb, co pociągało za sobą dyskusję z aktorami czy z mistrzem oświetlenia (…). W tej tradycji system pracy Renaty Pajchel był czymś nowym, czymś nowoczesnym i bardziej adekwatnym do tempa pracy ekipy filmowej”2.

 

Pajchel jako pierwsza w Polsce zaczęła korzystać ze specjalnej osłony dźwiękoszczelnej na aparat, która ściągnęła z Los Angeles. Pozwalała ona robić zdjęcia w trakcie trwania ujęcia, bez charakterystycznego dźwięku migawki.

 

Pajchel jeszcze przed rozpoczęciem produkcji filmu czyta jego scenariusz, by zyskać pewne wyobrażenie o całości. Uważa, że dobry fotos przekazuje klucz do całej historii i od razu pozwala rozpoznać, z jakiego filmu pochodzi. Dlatego na planie zawsze szuka czegoś wizualnie charakterystycznego, co mogłoby zafunkcjonować jak ikona. Tak stało się na przykład ze słynnym fotosem z „Wesela” Wajdy, na którym Marek Walczewski jako Gospodarz trzyma zloty róg i szablę.

 

Pajchel nawiązała współpracę z Andrzejem Wajdą w 1967 roku i od tej pory przez blisko trzydzieści lat będzie towarzyszyć reżyserowi na planach jego filmów. „Nasza współpraca zaczęła się od zabawnego zgrzytu” – mówi Pajchel. „Przyniosłam Wajdzie wybrane zdjęcia fotosowe do filmu »Wszystko na sprzedaż«. Zupełnie mu się nie spodobały i wszystkie je chciał odrzucić. Ale ja byłam pewna swojego wyboru i zrobiłam wszystko, żeby Wajdę przekonać. W końcu zgodził się, a potem zaufał mi do tego stopnia, że dał mi wolną rękę przy wyborze fotosów, które składały się na zestaw reklamowy kolejnych jego filmów”3. Potem Pajchel współpracowała również z Krzysztofem Zanussim, Agnieszką Holland, Jerzym Hoffmanem, Krzysztofem Kieślowskim, Januszem Majewskim czy Piotrem Szulkinem.

 

Od 2004 roku pracuje na aparatach cyfrowych. Nie ukrywa jednak, ze jest to już zupełnie inna fotografia. „[Wcześniej] istniało cos takiego jak wyobrażenie o zdjęciu, sposób kadrowania, wszystko to było ważne, ponieważ do chwili, kiedy się je zobaczyło, mijał jakiś czas. Teraz już tak nie jest. Nie zdarzy się już żaden cud, żadna magia nie istnieje”4.

Oprac. Piotr Śmiałowski

 

Filmografia Renaty Pajchel jako fotosistki:
1963 – „Dwa żebra Adama”
1964 – „Banda”
1965 – „Niekochana”
1967 – „Dziadek do orzechów”
1967 – „Wycieczka w nieznane”
1968 – „Weekend z dziewczyną”
1968 – „Wszystko na sprzedaż”
1969 – „Polowanie na muchy”
1970 – „Krajobraz po bitwie”
1970 – „Brzezina”
1970 – „Przygody psa Cywila”
1971 – „Trzecia część nocy”
1971 – „Za ścianą”
1972 – „Dama pikowa”
1972 – „Trzeba zabić tę miłość”
1972 – „Wesele”
1972 – „Tajemnica wielkiego Krzysztofa”
1972 – „Ostatni liść”
1973 – „Chłopcy”
1973 – „Iluminacja”
1974 – „Ziemia obiecana”
1974 – „S.O.S”
1975 – „Dulscy”
1975 – „W środku lata”
1975 – „Wieczór u Abdona”
1975 – „W środku lata”
1976 – „Smuga cienia”
1976 – „Człowiek z marmuru”
1976 – „Barwy ochronne”
1976 – „Pani Bovary to ja”
1976 – „Dagny”
1977 – „Sprawa Gorgonowej”
1977 – „Pasja”
1978 – „Bez znieczulenia”
1978 – „Spirala”
1978 – „Szpital przemienienia”
1979 – „Dyrygent”
1979 – „Panny z Wilka”
1980 – „Kontrakt”
1980 – „Spotkanie na Atlantyku”
1980 – „Z biegiem lat, z biegiem dni…”
1981 – „Człowiek z żelaza”
1981 – „Dziecinne pytania”
1981 – „Z dalekiego kraju”
1982 – „Danton”
1982 – „Przesłuchanie”
1984 – „Baryton”
1984 – „O-bi, O-ba. Koniec cywilizacji”
1984 – „Zabawa w chowanego”
1985 – „Jezioro Bodeńskie”
1985 – „Ognisty anioł”
1985 – „Kronika wypadków miłosnych”
1986 – „Biały smok”
1986 – „Nieproszony gość”
1986 – „Biały smok”
1987 – „Cyrk odjeżdża”
1987 – „Pociąg do Hollywood”
1988 – „Dotknięci”
1988 – „Obywatel Piszczyk”
1988 – „Piłkarski poker”
1988 – „Mistrz i Małgorzata”
1988 – „Biesy”
1989 – „Ostatni prom”
1989 – „Marcowe migdały” (wespół z Wiktorem Nitkiewiczem)
1990 – „Kramarz”
1990 – „Ucieczka z kina Wolność”
1990 – „Korczak”
1990 – „Europa Europa”
1991 – „Panny i wdowy”
1992 – „Zwolnieni z życia”
1992 – „Szwadron”
1992 – „Pierścionek z orłem w koronie”
1993 – „Dwa księżyce”
1993 – „Kolejność uczuć”
1993 – „Pożegnanie z Marią”
1993 – „Do widzenia wczoraj”
1994 – „Diabelska edukacja”
1994 – „Spis cudzołożnic”
1994 – „Polska śmierć”
1995 – „Horror w Wesołych Bagniskach”
1995 – „Girl guide”
1995 – „Wielki tydzień”
1996 – „Panna nikt”
1996 – „Dzień wielkiej ryby”
1996 – „Bar Atlantic”
1997 – „Ciemna strona Wenus”
1997 – „Pokój 107”
1998 – „Siedlisko”
1998 – „Poniedziałek”
2000 – „Daleko od okna”
2000 – „Żółty szalik”
2001 – „Wtorek”
2002 – „Wszyscy święci”
2004 – „Czwarta władza”
2005 – „Parę osób, mały czas”
2006 – „Miłość w przejściu podziemnym”
2006 – „S@motność w sieci”
2007 – „Braciszek”
2009 – „Ile waży koń trojański”
2011 – „Księstwo”

 

1. Wypowiedź Renaty Pajchel pochodzi z broszury towarzyszącej jej wystawie „Kobiety, Aktorki, Gwiazdy” w Muzeum Kinematografii w Łodzi z 1993 roku.

2. List Kurta Webera z 4 lutego 2014

3. Wypowiedź zarejestrowana podczas spotkania z Wiesławem Zdortem i Renatą Pajchel 28 stycznia 2015 roku w kinie Iluzjon

4. Wypowiedz oraz informacje zawarte w biogramie pochodza z artykułu A. Wyżyńskiego, Zawód: fotosista, Filmpro, październik 2012

powrót do poprzedniej strony